Nguyen Vu Uy

Thoát vị đĩa đệm cột sống

Yếu, teo cơ đùi, chân do thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

Tùy theo mức độ thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng mà có các biểu hiện khác nhau.

- Ở mức độ nhẹ, rối loạn vận động biểu hiện trước hết là yếu sức cơ ngón chân cái về phía mu chân do rễ thần kinh thắt lưng L5 bị chèn ép.

- Trường hợp bại yếu cơ duỗi bàn chân, người bệnh đi lại khó khăn do không gấp được bàn chân về phía mu, khi đi mũi chân không nâng cao hay bị vấp mũi chân, khi đi bộ hay bị tuột dép không có quai hậu.

- Dây thần kinh hông to được tạo nên từ các rễ thần kinh L4 ,L5, S1, S2 và S3. Về chức năng dây thần kinh  hông to chi phối toàn bộ động tác của bàn chân như gấp bàn chân về phía mu chân (do rễ L4 và L5 chi phối), gấp bàn chân về phía gan bàn chân (do rễ S1 và S2 chi phối), xoay vào trong (rễ L4, L5), gấp cẳng chân vào đùi (rễ L5 và S1).

- Rễ L5 chi phối cả động tác xoay bàn chân vào trong và xoay bàn chân ra ngoài. Do vậy, có triệu chứng chung cho tổn thương một hoặc hai rễ,ví dụ: không gấp được bàn chân về phía mu chân là tổn thương rễ L4 hoặc rễ L5. Không xoay bàn chân ra ngoài là tổn thương rể L5 hoặc rễ S1.

Thoát vị đĩa đệm chèn ép dây thần kinh gây teo cơ

Hội chứng cột sống

Hội chứng cột sống là biểu hiện mất độ ưỡn của cột sống, cột sống thắt lưng trở nên phẳng như tấm ván , không còn độ ưỡn sinh lý bình thường.

Mất độ ưỡn của cột sống là do rễ thần kinh bị chèn ép, cơ cạnh sống căng như dây thừng  và cúi hạn chế. Mức độ nặng, cột sống không thể cúi , không thể nghiêng sang bên, cột sống cứng đơ… được gọi là “cột sống bị khóa”.

Vẹo cột sống

Hạn chế vận động cột sống được đánh giá bằng chỉ số  Schõberg. Khi cúi chỉ số Schõberg ở người bình thường là 15/10-16/10. Nếu chỉ số Schõberg 10/10  hoặc 11/10 là hạn chế cúi mức độ nặng.

Vẹo cột sống là do tư thế chống đau của cơ thể gặp 50-60% các trường hợp thoát vị đĩa đệm. Người nghiêng về một bên, đi tập tễnh và thận trọng từng bước. Một số trường hợp đau nặng, bệnh nhân phải chống gậy hoặc chống nạng. Một số khác chỉ có thể ngồi một bên mông.

Một số trường hợp cột sống vẹo hình chữ S. Thường lệch vẹo cột sống bao giờ cũng cùng bên với chân bên đau, ít gặp khác bên. Đôi khi vẹo lúc bên này  lúc bên kia gọi là lệch luân phiên  là do đĩa đệm di chuyển.


Tư thế chống đau

 

Các dấu hiệu gợi ý thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

Trong trường hợp đau vùng thắt lưng hoặc lan xuống chân, mà chưa chụp được phim Cộng hưởng từ (MRI) thì có thể nghĩ đến thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng dựa vào 1 số yếu tố sau:

Các dấu hiệu gợi ý thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

1. Hoàn cảnh xuất hiện:

Thường do gắng sức, như nhấc một vật nặng, tư thế xoắn vặn đột ngột và mạnh trên nền cứng hay có thể do các động tác sinh hoạt hang ngày. Nói chung thường có động tác dựng đứng hoặc quay của thân mình, có hoặc không kèm theo gắng sức. Sau tư thế bất thường tại cột sống thắt lưng, bệnh nhân có thể ảm giác có tiếng “rắc” hoặc chuyển động ở cột sống, kèm theo đau dữ dội ở cột sống thắt lưng và thấy cứng cột sống thắt lưng khiến bệnh nhân dường như “bị đóng đinh tại chỗ”.

2. Hội chứng chèn ép:

Đau tăng bởi một gắng sức dù rất nhỏ, khi bệnh nhân định vận động, khi ho, khi rặn. Các động tác này làm gia tăng sự chèn ép của đĩa đệm bởi sự co cơ và tăng áp lực trong khoang màng cứng.

3. Tư thế giảm đau:

Bệnh nhân thường nằm nghiêng về một bên thân hoặc mất độ lõm sinh lý của cột sống thắt lưng, hoặc gù phần thấp của cột sống thắt lưng. Mọi động tác thử nắn lại tư thế đều gây đau. Cột sống thắt lưng bị hạn chế mọi động tác, trừ động tác về phía tư thế giảm đau (giảm độ giãn thắt lưng, tăng khoảng cách tay-đất do đau thần kinh toạ).

Đau thắt lưng do căng cơ

Căng cơ xảy ra khi cơ bị căng quá mức hoặc rách gây tổn thương các sợi cơ. Tổn thương dây chằng vùng thắt lưng xảy ra khi dây chẳng ( các mô liên kết dạng sợi, rất dẻo dai, gắn kết cơ với xương và khớp) bị căng quá mức hoặc rách.

Không nhất thiết phải phân biệt đau thắt lưng do căng cơ hay tổn thương dây chằng vì phương pháp chữa trị giống nhau.

Khi cơ hay dây chằng vùng thắt lưng bị căng hay rách, vùng cơ xung quanh có thể bị viêm. Khi viêm, các cơ vùng lưng có thể co và gây đau dữ dội vùng thắt lưng và khó khăn khi di chuyển. Đau thắt lưng do căng cơ thường xảy ra sau khi mang vác vật nặng, nâng nhấc khi đang xoay người, di chuyển hay bị ngã đột ngột. Điểm đau thường cố định, không gây tê xuống chân. Bệnh nhân có thể cảm thấy mỏi hoặc căng cơ và sẽ thấy dễ chịu hơn khi nghỉ ngơi.

Đau thắt lưng do căng cơ

Một số dấu hiệu đau thắt lưng không phải do thoát vị đĩa đệm mà bạn cần lưu ý

Đau vùng thắt lưng có rất nhiều nguyên nhân. Các triệu chứng dưới đây gợi ý đau vùng thắt lưng là triệu chứng của một bệnh toàn thể:

- Tuổi khởi phát triệu chứng: dưới 20 hoặc trên 55.

- Chấn thương nặng (ngã trực tiếp hoặc rơi từ độ cao đáng kể xuống).

- Đau không giảm mà tăng dần.

- Đau kiểu viêm: đau nhiều lúc nửa đêm về sáng hơn là đầu buổi tối, cứng           khớp buổi sáng trên 15-30 phút, thức giấc ban đêm.

- Trong trường hợp đau thần kinh tọa, có nhiều bất thường thần kinh kèm

theo: tổn thương hai bên, rối loạn cơ tròn (bí tiểu), tổn thương bó tháp

(yếu, liệt chân).

- Đau ngực kết hợp (cần tìm kiếm bệnh lý mạch máu).

- Cơ địa đa mạch, phình động mạch chủ.

- Sút cân không giải thích được nguyên nhân, có thể kèm theo ra mồ hôi

ban đêm.

- Sốt.

- Tiền sử ung thư (thậm chí đã được coi là điều trị khỏi).

- Cơ địa nghiện hút, nhiễm HIV, dùng corticoid đường toàn thân.

- Cứng cột sống thắt lưng kéo dài.

- Biến dạng cột sống thắt lưng trầm trọng.

Trường hợp thấy có vẻ là đau vùng thắt lưng “triệu chứng” cần phải gửi bệnh nhân đến các cơ sở chuyên khoa để tiến hành các phương pháp để thăm dò, phát hiện nguyên nhân. Đau vùng thắt lưng “triệu chứng” thường có một số triệu chứng gợi ý như sau:

- Khởi phát đột ngột ở người không không có đau cột sống thắt lưng cấp hay mạn trước đó.

- Đau không ở vùng thấp của cột sống thắt lưng mà ở vùng cao (lưng trên giữa 2 bả vai), hoặc kèm theo đau cột sống phía trên, lan ra xương sườn,…

Dấu hiệu đau thắt lưng không phải do thoát vị đĩa đệm mà bạn cần lưu ý